Stellingen van vakjuryleden naar aanleiding van de inzendingen en hun toelichting daarop.

Enno Zuidema

Geen blauwdruk is niet hetzelfde als geen plan

De Eo Wijers-prijsvraag voor de Veenkoloniën vraagt nadrukkelijk om de bewoners en ondernemers te betrekken bij het maken van een voorstel voor regionale vraagstukken. In een blauwdruk staat van tevoren – en dus in de tijd – vast welke ingrepen op welke plekken gedaan moeten worden. De urgentie van die ingrepen is bepaald bij het opstellen van de blauwdruk. Evaluatie, terugkoppeling, aanpassing  van het plan is niet voorzien en het is zelfs uitdrukkelijk niet de bedoeling. Uit de rijke oogst van voorstellen in deze prijsvraag blijkt dat veel inzenders vinden dat zij het gebied met een plan te lijf moeten gaan, of anders gezegd: dat een ruimtelijk plan de beste oplossing is voor de Veenkoloniën.

Over de aanpasbaarheid van die voorstellen is niet altijd informatie voorhanden. Daarmee benaderen die voorstellen een blauwdruk. Sommige planmatige voorstellen zijn eerder scenario’s: zij tonen een mogelijk eindbeeld op basis van een verandering in de landbouw, in het beleid, in de gemeentelijke indeling. Het is in het vakgebied wel duidelijk dat een blauwdruk niet goed werkt. Aan een groot aantal inzendingen is te zien dat het voor ontwerpers lastig is, om een plan te maken dat aanpasbaar is. Het plan wordt als het ware een vehikel voor veranderingen in het gebied en daarbuiten. Invloeden vanuit bewoners, ondernemers, bestuur kunnen een plan bijsturen, veranderen of overbodig maken. Een aantal inzendingen toont nadrukkelijk dat het mogelijk is om een flexibel plan te maken, zij stellen een aanpak of plan voor, dat in de tijd kan veranderen, waarin de invloed vanuit het gebied bepalend is voor de uitkomst. De vakwereld mag blij zijn met die oogst.

Bertine Steenbergen

Krimp is een gegeven, met economische effecten die vaak worden genegeerd

Krimp is een demografisch gegeven dat niet ontkend mag worden. Het is een mondiale ontwikkeling. Het tempo en de impact verschilt echter van gebied tot gebied en is bijvoorbeeld afhankelijk van de ligging ten opzichte van groeigebieden, de aanwezigheid van grondstoffen, de cultuur van de inwoners en de bestuurskracht. Kansen kunnen ontstaan wanneer inwoners en bestuurders de handen ineen slaan. Het behoud of versterken van voorzieningen als scholen en zorg of de algemene leefbaarheid krijgen, terecht, vaak aandacht. Maar wat niet vergeten mag worden is het grote belang van economische activiteiten. Daar komt immers, juist in deze economische tijden, het geld vandaan. Ondernemers, groot en klein, zijn dus net zo belangrijk voor het participeren in de plannen als de inwoners. Zij krijgen ook klappen, maar zijn vaak ook creatief in het vinden van nieuwe oplossingen. Het negeren van deze groep en deze ontwikkeling is dus het verspillen van talenten en kansen.

Hans Broess

Er ligt in de geschiedenis van de Veenkoloniën veel (onverwerkt) leed. Waarom?

Bij de keuze van de vakjury en het bestuur van de Eo Wijers-stichting tussen de zes genomineerden heb ik er op gewezen dat de keuze voor de Veenkoloniën een moeilijkheid met zich meebrengt die de afgelopen tien jaar in het gebied is opgebouwd, maar waarvan de wortels nog dieper in de tijd liggen. De afgelopen tien jaar is begonnen met het initiatief van Eric Luiten en ondergetekende om te onderzoeken voor het toenmalig bestuur van de Eo Wijers-stichting of er in de Veenkoloniën een prijsvraag te organiseren viel. De voorstellen zijn door de Eo Wijers-stichting niet opgepakt maar door de Veenkoloniën wel. Tegelijkertijd is door Riek Bakker een ontwerp gemaakt rond Stadskanaal, waar door meerdere gemeenten veel geld in is geïnvesteerd. Zowel de ontwerpen aan de prijsvraag als het ontwerp van Riek Bakker vertegenwoordigden het beste van de traditionele ontwerpkwaliteit. Er werd door de ontwerpers ingespeeld op bestaande landschappelijke karakteristieken zoals de opstrekkende verkaveling en de pioniersgeest, waardoor veel werkfuncties uitbreidbaar en flexibel aan de woningen konden worden gekoppeld. Riek Bakker zelf heeft in de verschillende gemeenteraden de plannen uitgelegd en in uitverkochte sporthallen de Veenkoloniale bevolking toegesproken en enthousiast gemaakt. De prijsvraagontwerpen zijn door zangers in het dialect voorgedragen en breed ondersteund door de woningbouwkoepels en vele anderen. Dit hele proces is nog vooraf gegaan door uitgebreide nationale economische rapporten, waaruit bleek dat de Veenkoloniën uit een misplaatst soort schuldbesef van de nationale overheid, vergelijkbaar met de sluiting van de Limburgse mijnen, kon rekenen op veel subsidies. De Veenkoloniën kent en kende veel werkeloosheid en zelfs analfabetisme. Het leeghalen van de VOC van verre landen is kennelijk één ding, maar het leeghalen van een plek van het eigen volk, zo dichtbij als de Veenkoloniën, door de provincie en de stad Groningen, die daarvoor het zogeheten Stadskanaal met de hand lieten graven, is de oorzaak van de schaamte en het schuldbesef. Zoals zo vaak bij dit soort hulpacties kruipen de oorspronkelijke slachtoffers dan in de slachtofferrol. Ze hebben vanuit deze rol de afgelopen tien jaar alle goed bedoelde hulp over zich heen laten komen. Maar het hielp en helpt niet en dat besef is in de Veenkoloniën steeds sterker geworden. We moeten het zelf doen en als we het dan zelf moeten doen dan willen we ook van de bemoeienis af, die altijd ongevraagd met de hulp meekomt. 'Pionier' werd steeds meer een Geuzennaam voor de voormalige slachtoffers van de grootschalige uitbuiting en het stelen van het veen. De slachtoffers moeten om van hun stigma af te komen overstappen van de slachtofferrol in de daderrol. Actief worden de Randstedelingen geweerd die in de Veenkoloniën hun goedbedoelde, door de Veenkoloniërs zo genoemde 'stadse fratsen' komen brengen.

In een verdunde mate vindt dit proces van toenemend bewustzijn van de bevolking voor de eigen plek en de verantwoordelijkheid voor de eigen plek in heel Nederland plaats, maar nergens voelt dit zo sterk getraumatiseerd als in de Veenkoloniën en de Limburgse mijnen. Het is mooi en tegelijk ontroerend dat de Eo Wijers-stichting, zonder zich te realiseren hoe ernstig de Veenkoloniërs getekend waren door geschiedenis, toch gegaan is voor de Veenkoloniën als beste prijsvraaglocatie. Daarom is op de dag dat vak- en streekjury samen in Valthermond geacht werden de winnaar te bepalen (woensdag 08 februari 2012), het paradigma in de ruimtelijke ordening gekanteld. In het doorontwerpen van de prijsvraagopdracht tot een concrete opdracht, is in de opdrachtfase het ruimtelijk ontwerp vervangen door de architectuur van het proces. Ruimte en tijd zijn gewisseld! Het is dus vanwege deze specifieke locatie dat de paradigmawisseling eerder plaatsvindt dan verwacht. In Nederland is deze trend immers al langer zichtbaar, maar iedere andere prijsvraaglocatie had dit resultaat nog niet opgeleverd. De vroeggeboorte kan, indien wij er trots mee omgaan, de invulling van de daderrol voor de Veenkoloniën mogelijk en beleefbaar maken en daarmee de Veenkoloniën en haar bewoners, definitief 'genezen'. Ontroerender kan het niet, dunkt mij.

Renske Peters

Door water langzaam door het gebied stroomafwaarts te laten lopen is er economisch en landschappelijk meerwaarde te creëren.

De benutting van de natuurlijke waterbergingscapaciteit van de bodem kan worden vergroot zowel voor de landbouw als andere functies zoals de natuur. In de omgeving van de Veenkoloniën liggen natuurgebieden die zeer gevoelig zijn voor verdroging. Het watersysteem kan worden geoptimaliseerd door meer water vast te houden waarbij de effecten op de verschillende gebruiksfuncties goed moeten worden meegewogen en er een meerwaarde voor het landschap ontstaat. De Veenkoloniën en omgeving kunnen meer onafhankelijk worden van het IJsselmeer waar nu veel toevoer van water naar het Noorden plaatsvindt. Vasthouden van water is belangrijk tegen het licht van de toekomstige zoetwatervraag, die zal toenemen naast een te verwachten lager aanbod. De kwestie is of we naar de toekomst toe kunnen blijven garanderen, zoals nu, dat er altijd overal aan de vraag naar zoetwater zal moeten worden voldaan dan wel dat we hier grenzen in het watersysteem bereiken en er een nieuw waterverdelingssysteem met een daarbij nieuw instrumentarium zoals beprijzing zal ontstaan. Ook aan de vraagkant kan nog veel efficiency worden behaald. ‘More crop per drop’ zal bijvoorbeeld via innovaties verder worden ontwikkeld. Het waterverdelingsvraagstuk vormt de kern van het toekomstige zoetwatervraagstuk en is ook de tweede pijler van het Deltaprogramma.

Anton van Hoorn

Inpassing van windmolens is bovenal een sociaal-maatschappelijke opgave.

De noodzaak van plaatsing van windmolens voor de energievoorziening is in Nederland een gegeven.

Dat komt onder meer door de verplichting die de Europese Unie aan haar lidstaten oplegt om aan hernieuwbare energieopwekking te werken. Nederland kiest ervoor om een belangrijk aandeel te leggen in windenergie op land. Energieproductie uit biomassa en besparingen in de gebouwde omgeving en mobiliteit maken reeds onderdeel uit van het door Nederland aangeboden totaalpakket, en kunnen dus niet zomaar een substituut bieden voor windenergie. In de afspraken zit ook weinig marge en de verwachting is dat de verplichtingen na 2020 nog strenger worden. De discussie over regionale inpassing van tientallen windparken zal voorlopig urgent blijven.

Er is politiek wel veel discussie, daar kan je niet omheen. Het is in eerste instantie een sociaal maatschappelijk vraagstuk, maar ruimtelijke inzichten en creativiteit zijn voor de landschappelijke inpassing wel belangrijk. Bij de realisatie van een windpark dient de locatiekeuze, ontwerp van het molenpark en de maatvoering van de molens zo goed mogelijk aan te sluiten bij het draagvlak in de regio. Hierin kan het ambacht van de ruimtelijke ontwerpers ondersteuning bieden. Wat zijn de fysieke dragers van de regionale belevingswereld, die beschermd moeten worden tegen windenergie? Waar is ruimte om tot contextgevoelige ontwerpen te komen?

Biomassa als energiebron is geen panacee voor energie, noch voor de landbouw

Een belangrijk deel van de toekomstige energievoorziening van Nederland bestaat uit biomassa. Het overgrote deel daarvan zal echter in het buitenland geproduceerd worden, bijvoorbeeld in duurzaam beheerde productiebossen in Scandinavië.

De capaciteit om in Nederland biomassa te produceren is substantieel, maar beperkt. In de agrarische sector circuleren, net als in de industrie en bij huishoudens veel afvalstoffen. Uit een mislukte aardappeloogst, bedorven uien of mest kan op een commerciële basis energie gewonnen worden. Voor individuele agrariërs, of regionale coöperaties kan dit een interessante aanvulling op de inkomsten betekenen. De opbrengsten uit energie van biomassa zijn echter te laag om in Nederland monofunctionele energiegewassen te telen. Althans, de grondprijzen zijn te hoog om voor deze gewassen te kiezen. Productie met het oog op menselijke voeding, veevoer of aardappelzetmeel levert relatief meer op. En zelfs daarvoor is al Europese subsidie nodig. Energie uit biomassa kan regionaal wel tot nieuwe, interessante synergie leiden. Opbrengsten uit snoeihout geven wellicht net de doorslag in de exploitatie voor een natuurpark. In een stedelijk warmtenet, dat naast aardgas ook op snoeihout kan draaien, kunnen wellicht net de warmtekosten met enkele procenten worden gedrukt.

Kees Lever

De toekomst van de landbouw is de crux, met drie richtingen: meerwaarde in de ketens creëren, productieverhoging en introduceren van nieuwe teelten, en het sluiten van kringlopen.

Nadat eerst de energiewinning (veenontginning) de bepalende landschapsvormende factor van de Veenkoloniën was, is die rol nu weggelegd voor de landbouw. Iedereen die aan de Veenkoloniën denkt, ziet een grootschalig open agrarisch landschap voor zich, met een rationele inrichting, en een grote verweving met de agrarische industrie (o.a. AVEBE, Suikerunie). Deze combinatie van grootschalige productie en hoogwaardige verwerking maken het gebied uniek voor Nederland, maar zelfs internationaal. Deze internationaal sterke positie van het gebied is mede ontstaan dankzij toeslagen die boeren vanuit Brussel ontvingen. Met de voorgenomen wijzigingen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, waarbij de opbrengstprijzen voortaan door de wereldmarkt worden bepaald en daarmee grotere fluctuaties zullen hebben, breekt een nieuwe periode aan die noodzaakt tot het vinden van nieuwe verdienmodellen.

Daarbij lijkt het creëren van meerwaarde van hoofd- en bijproducten in de ketens, met een belangrijke rol voor biobased economy, de grootste kansen te hebben. Samenwerking binnen en tussen ketens is daarbij van cruciale betekenis.

Voor het overleven van de primaire bedrijven en het borgen van een stabiele grondstofvoorziening van de verwerkende industrie is het in de aanloop naar het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid noodzakelijk om de fysieke opbrengsten te verhogen. Nieuwe teelten kunnen daarbij het bedrijfsrisico verminderen.

Voor een toekomstbestendige, duurzame ontwikkeling van het gebied moet voorkomen worden dat uitputting van bodem, water en natuur plaats vindt. Gestreefd dient te worden naar het zoveel mogelijk sluiten van kringlopen. De vergroeningsmaatregelen die in het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid zijn voorgesteld, de noodzakelijke verruiming van het bouwplan, de verwaarding van reststromen en de noodzaak om gebiedseigen water vast te houden kunnen daaraan bijdragen.

Annius Hoornstra

Wordt participatie heruitgevonden of lukt het niet de goede bedoelingen die horen bij elk planproces te ontstijgen?

Participatie is in de prijsvraag een belangrijk element. Daar is een reden voor. Bewoners en bedrijven voelen zich slecht gehoord in de huidige vormen. Er is nog een andere reden en die heeft te maken met krimp. Er is opnieuw onder bewoners en bedrijven - maar dat strekt zich ook uit tot instituties en overheidsorganen - grote twijfel aan de kracht van een plan. Vrij naar Scheafer: van een plan kan je niet eten. Vandaar ook dat men zeer veel twijfels heeft om op een klassieke manier te participeren in een planproces door opvattingen te geven die 'worden meegenomen'. Inzendingen die innovatie in participatie enkel vormgeven door nieuwe communicatiemiddelen, gaan voorbij aan de wens om te worden betrokken. Of sterker nog: in een krimpende economie is het gevoel dat elk initiatief beloont zou moeten worden in plaats van belemmerd. Het plan faciliteert ontwikkelingen. In die zin geldt de wens ook voor instituties en overheden: men wil niet bestuurt worden vanuit welbedoelde belangen, maar de ruimte krijgen om zelf te ondernemen.

In enkele inzendingen worden initiatieven centraal gezet en worden marktplaatsen ingericht en krijgt het planproces de vorm van een marktplein. Nu schiet dit ook door: Ten eerste kent een markt een set van spelregels die in de ruimtelijke ordening wordt bepaald door gekozen vertegenwoordigers. Het eindigt niet bij vraag en aanbod alleen. Ten tweede is, zo blijkt uit marktplaats.nl of dating sites, dat het moeilijk is om vraag en aanbod bij elkaar te brengen als deze ongelijksoortig zijn of wanneer vraag en aanbod op verschillende momenten plaats vinden. Het openen van een website, of een ontmoetingsplek is niet genoeg.

Een sluitende business case ontstaat niet als partijen bij elkaar gaan zitten, maar als de winst van de delen toeneemt door integratie van ketens. Een nieuw business-model ontstaat als deze winst overtuigend wordt geschetst.

Een succesvol bedrijf weet meer opbrengsten te realiseren dan kosten. Zo simpel is dat. In krimpgebieden of in een krimpende economie is dat echter buitengewoon moeilijk. Er is immers niet een groeiende vraag die leidt tot hogere productie met gelijkblijvende of minder stijgende kosten, integendeel! De kans op grootse innovaties die leiden tot productiviteitsgroei is in de Nederlandse en Veenkoloniale economie ook beperkt, hoewel natuurlijk nooit ondenkbaar. Er is dan nog wel een andere kans: kostenreductie door ketenintegratie. Daarmee wordt bedoeld dat het maken van een product verschillende stappen en producenten kent. In die stappen zit potentieel 'snijverlies'. Bedrijven proberen in dergelijke gevallen bijvoorbeeld de tussenhandel uit het proces te verwijderen of via coöperaties de keten te integreren. Een eendimensionale definitie van de keten is die van bijvoorbeeld te poten aardappel tot frites in de winkel of iets complexer: tot nieuwe verpakkingsmaterialen. Interessant wordt het als de keten wordt gedefinieerd als een netwerk van verschillende ketens waarbij bijvoorbeeld het overschot van paardenmest van de manege wordt gebruikt voor de rozenkwekerij en het transport van mest en rozen één logistieke operatie is. Een dergelijke netwerkeconomie is overtuigend als de kosten van het verbinden van netwerken kleiner zijn dan de synergie van de verbinding oplevert. Veel inzendingen schetsten perspectieven die ergens aan een dergelijke netwerkeconomie raken en dit vertalen in nieuwe economische collectieven. Dat is interessant, maar pas overtuigend als duidelijk wordt dat restproducten in de ene keten, grondstoffen zijn in de andere en een normale marktwerking niet zou leiden tot een eenvoudige ketenverbinding. In krimpgebieden is het goed denkbaar dat de verbindingen tussen ketens kansen zijn, maar ze door grote bedrijven die bovenregionaal werken als te weinig lucratief worden bestempeld, terwijl ze op lokale schaal het verschil kunnen zijn tussen winst of verlies.

Neem het voorbeeld van Detroit, waar al sinds de jaren 50 van de 20e eeuw krimp plaatsvind en meer dan de helft van de woningen ondertussen is verdwenen. De stad had een schitterend centrum met groene avenues, waardoor de stad wel het Parijs van de Verenigde Staten werd genoemd. Deze intrinsieke kwaliteit is in de loop der tijd teloor gegaan. De bevolkingsdaling blijft in een rechte lijn gestaag dalen, en toch beloofde tot voor kort elke burgemeester in zijn campagne de neerwaartse lijn om te buigen. Men investeerde in grote congrescentra en stadions die kwaliteiten vernietigden en daarmee de krimp versnelden. Pas na 60 jaar (!) is er een gekozen burgemeester die als ambitie een nullijn durft te verdedigen, en misschien nog te ambitieus is, maar tenminste inzet op het behoud van kwaliteiten en bewust is van de complexiteit van een leefbare stad in een krimpende economie.

 

<h1>eowijers.nl sitemap:</h1> <a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1090">Voorpagina</a><br /> <a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1032">Nieuws</a><br /> <a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1094">Prijsvragen</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1124">Hoe verloopt een Eo Wijers-prijsvraag?</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1169">2014-2015: Stedendriehoek</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1217">Plananalyse RUG 10e prijsvraag</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1216">Film: Van droom naar daad</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1215">Vier beste inzendingen: het vervolg</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1214">Magazine Naar een energieneutrale Stedendriehoek</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1213">Presentatie CleantechLab bestuur Stedendriehoek</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1210">Uitkomsten Atelier Stedendriehoek</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1211">Slotbijeenkomst Jaar van de Ruimte</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1205">Prijsuitreiking 11 september, Deventer</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1207">Juryrapport</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1203">Tentoonstelling 24x energieneutraal</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1204">Reizende tentoonstelling Stedendriehoek</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1191">Prijsvraagbrochure Stedendriehoek</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1197">Verslag Transitiemarkt 16 januari 2015</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1193">Verslag Transitiemarkt 12 december 2014</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1194">Video Prijsvraagopgave: 'Kado aan de regio'</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1196">Cleantech regio Stedendriehoek</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1198">Nieuwsbrief en LinkedIn-groep</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1189">Jury Eo Wijers-prijsvraag</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1199">Interview Yttje Feddes en Hans Leeflang</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1195">Informatiebundel Stedendriehoek</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1192">Inschrijven voor de prijsvraag</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1188">Kandidatenbundel 'Stedelijke Regio's in transitie'</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1187">Bekendmaking Prijsvraagregio 4 september 2014</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1181">Tiende prijsvraag 'Stedelijke regio's in transitie</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1184">Vierde werkconferentie 22 mei 2014</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1183">Derde werkconferentie 27 maart 2014</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1182">Tweede werkconferentie 23 januari 2014</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1180">Eerste werkconferentie 14 november 2013</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1176">planning werkconferenties 2013-2014</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1172">Startbijeenkomst 20 juni 2013</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1138">2011-2012: VeenkoloniŽn</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1177">Klankbordgroep bijeenkomst 5 juli 2013</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1158">Uitslag Eo Wijers-prijsvraag 2011-2012</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1175">Sociale media in prijsvraag 2011-2012</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1178">Prijsvraag in beeld: documentaire over 9e Eo Wijer</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1165">Plananalyse</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1162">Slotconferentie 31 mei 2012</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1164">Juryrapport </a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1161">Analyse van de plannen</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1148">Verslag Veenmarkt, 6 september 2011</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1153">Verslag Veenmarkt, 12 oktober 2011</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1156">Virtuele Veenmarkt</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1149">Prijsvraagbrochure</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1150">Prijsvraagdocumenten voor deelnemers</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1152">Vragen en antwoorden</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1186">Kandidatenbundel 9e prijsvraag</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1209">Gedachten over krimpopgave Veenkolonien</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1151">Werkconferenties 2010/2011</a><br /> ---<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1157">Eindejaarsconferentie 7 dec 2011</a><br /> ---<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1144">Verslag manifestatie, 28 april 2011</a><br /> ---<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1141">Manifestatie 28 april 2011</a><br /> ---<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1142">Aanmeldingsformulier</a><br /> ---<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1143">Manifestatie 20 januari 2011</a><br /> ---<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1130">Startconferentie 22 januari 2010</a><br /> ---<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1132">Werkconferentie 23 april 2010</a><br /> ---<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1133">Werkconferentie 17 juni 2010</a><br /> ---<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1134">Werkconferentie 2 september 2010</a><br /> ---<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1135">Werkconferentie 19 november 2010</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1131">Organisatie ronde 2010-2011</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1139">Vak- en Streekjury 2011-2012 </a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1159"><b>Stellingen van de vakjury</b></a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1201">Artikel energietransitie n.a.v. 9e prijsvraag</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1077">2008-2009: Deltapoort en Vechtstreek</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1122">Deltapoort na de prijsvraag</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1123">Vechtstreek na de prijsvraag</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1083">Inzendingen Deltapoort</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1121">Inzendingen Vechtstreek</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1119">Juryrapport</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1116">Streekjury's</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1113">Brochure en wedstrijdprogramma (download)</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1089">Werkconferenties Prijsvraagronde 2008</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1038">2006: ... tegen de stroom in en met de stroom mee</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1067">Juryrapport</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1070">Jury</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1072">Prijsuitreiking</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1106">Toekomst IJmeer/ Perspectief van Pampus</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1202">Oplevering Essche Stroom</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1179">Gedachtegoed 7e prijsvraag werkt door</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1137">Plananalyse 7e en 8e prijsvraag</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1040">2001: Grenzeloze beweging</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1062">1998: Wie is er bang voor het lege programma?</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1063">1995: Inside Randstad Holland</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1064">1991: Het Stromende Stadsgewest</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1065">1989: Stad en Land op de Helling</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1066">1985: Nederland Rivierenland</a><br /> <a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1053">Eo Wijers-stichting</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1059">Doelstelling</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1060">Resultaten en geschiedenis</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1100">Organisatie</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1061">Bestuur</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1102">Vakjury</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1096">Secretariaat</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1099">Het Bureau</a><br /> <a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1092">Vrienden van Eo Wijers</a><br /> <a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1027">Publicaties</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1109">Publicaties van stichting</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1166">Plananalyse prijsvraag VeenkoloniŽn</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1163">Juryrapport Prijsvraag VeenkoloniŽn</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1036">Plananalyse 7e en 8e prijsvraag</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1073">Publicaties over stichting</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1168">Artikelen</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1154">Ontwerpen aan de regio</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1117">Een kwart eeuw Eo Wijers-stichting</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1218">Essay: Ontwerpen in de regio</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1219">Advies Kwartiermakers Eo Wijers-stichting</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1093">Persberichten</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1212">Persbericht 'CleanTechLab opgericht'</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1208">Prijsuitreiking Stedendriehoek 11 september 2015 </a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1136">Hans Leeflang spreekt op BNSP congres</a><br /> --<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1145">Prijsvraag 2011-2012: Veenkolonien</a><br /> <a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1023">Contact</a><br /> -<a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1080">Adresgegevens</a><br /> <a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=1082">Disclaimer</a><br /> <a href="http://www.eowijers.nl/?page_id=100">Zoekresultaten</a><br />